Հետաքրքիր տեղեկություն Հովհաննես Թումանյանի և Ղազարոս Աղայանի կյանքից

  • Համացանցից փոքրիկ  ու հետաքրքիր կենսագրական  տեղեկություն դո՛ւրս գրիր Ղ. Աղայանի մասին:
  • 1900-ական թթ. սկզբներին սրվել էին հայ-թաթարական հարաբերությունները: Թումանյանը, իր հետ վերցնելով ամենամտերիմ ընկերոջը՝ Ղազարոս Աղայանին, գնում է Ելիզավետպոլի նահանգի Ղազախ գավառ՝ բանակցությունների: Կողմերից ոչ մեկը չի ուզում զիջել: Թուրքերից մեկն առաջարկում է. «Թող ձեզնից մեկը կոխ բռնի մեր փահլևանի հետ: Թե դուք հաղթեք` ձեր ուզածով լինի, թե մենք՝ մեր ուզածով»: Խեղճ Թումանյանը, որ մի նրբիրան մարդ էր, անհանգստանում է: Բայց անմջապես տեղից կանգնում է հաղթահասակ Աղայանը և թավ մորուքն սպառնագին առաջ ցցելով ասում. «Բերեք ձեր փահլևանին»:
  • Մեյդան են բերում մի ջլապինդ հսկայի: Սկսվում է մենամարտը: Հուզմունքից քրտնաթոր Թումանյանը մի գլուխ բացականչում էշ. «Ղազար ջան կեռ տուր, Ղազար ջան կեռ տուր…», Աղայանի համբերությունը հատնում է. «Դե հերիք է, էլի, Հովհաննես, դու ինձանից վեր գցած թուրք ուզի»: Ասում է Ղազարն ու գետնով տալիս թուրքին:
  • Պատրաստվիր տեղեկությունդ ներկայացնել ընկերներիդ:
  • Կարդա՛ Հ. Թումանյանի դստեր՝ Նվարդ Թումանյանի հուշերը  Ղ. Աղայանի մասին:

Հայոց լեզու 5. 216,217,218,219

Հայոց լեզու 5 գրքից գրի՛ր 216, 217, 218, 219 վարժությունները։

216․ Քույր-Գեղեցկուհի,բարի, եղբայր-խիզախ,համարձակ,մեծ,ավագ,կրտսեր։ մայր-գեղեցկադեմ։ հայր-հոգատար,աշխատասեր տատիկ-ծեր,սիրալի,առողջ պապիկ-օրինակելի,թոշակառու,այգեպան։

217․ Սիրտ – անսիրտ, վախ – վախկոտ, քար – քարաշեն, մայր – մայրասեր, երկինք – երկնային, արև – արևոտ, փայտ – փայտե, լեռ(ն) – լեռնոտ, փողոց – փողոցային, երկաթ – երկաթիա, օդ – օդային, ծաղիկ – ծաղկային, եղբայր – եղբայրական, ոսկի – ոսկյա, արծաթ – արծաթե ծով – ծովային, ամերիկա – ամերիկյան, ֆրանսիա – ֆրանսիական, գերմանիա – գերմանական:

,լայն,ուժեղ,ճկուն,հաստատակամ,հունական,անբաժանելի։

219.դաժան,խեղճ,իսկական,վայրենի,թշվառ,գիտակ,արցունքանման,սուտ,կեղծ։

Ստացված տեքստում է վերաբերմունք արտահայտված։

Ղազարոս աղայան Հնարագետ ջուլհակը»

  1.  Կարդա՛ Ղ․ Աղայանի «Հնարագետ ջուլհակը» պատմվածքը:
  2. Կատարի՛ր պատմվածքի տակ գտնվող առաջադրանքներից 1-ինը, 2-րդը։
  1. Դերվիշ — մահմեդականների թափառաշրջիկ կրոնավոր, խև
  2. Բոլորեքյան — բոլորը, ամենքը, բոլորը միասին
  3. Մաքուք — մաքոք

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. 1.Գրի՛ր կապույտ գրված բառերի հոմանիշները:

Լուռ ու մունջ — առանց ձայն ու ծպտուն հանելու, սուս ու փուս

դատարկ — Փուչ, անիմաստ

երկյուղի — Վախ, սարսափ, ահ

միմյանց — մեկ մեկու, մեկը մյուսին, իրարու

սաստկացավ — Խստանալ, ուժգնանալ, զորանալ, թնդանալ

փարատելու — մոքել, ապաքինել, սփոփել

տարօրինակ — անօրինակ, անսովոր, արտասովոր

ջուլհակը — ոյտայնագործ, կտավագործ, ոստայնահան, անկիչ

ճախարակով — թլոկ, ճլեկ, ճլըլեկ, ճռիկ

հանճար — քանքար, ձիրք, տուրք

համբավ — անուն, վարկ, պատիվ

անհամար — անքանակ, անբավ, անսպառ, անհատնում

  1. 2.Բացատրի՛ր նարնջագույնով գրված նախադասությունները, արտահայտությունները:

Տեսնե ի՞նչ բան է, ի՞նչ է դերվիշի ուզածը, ինչո՞ւ է ժողովրդին սարսափի մեջ գցել — Ժողովուրդն հետաքրքրում էր դերվիշի ուզածը։

լուն ուղտ շինելով — փոքր բանից մեծ պատմություն սարքել։

ժանտախտով պիտի դատարկես մեր երկիրը — հիվանդությունով ոչնչացնել ժողովուրդին։

ունքը շինելու տեղ, աչքն էլ հանեցին — սարքելու փոխարեն փչացրեցին

ծպտված ման էր գալիս Սպահանի Հայոց թաղումը — թաքնված ման էր գալիս

Եթե ինձ ճանաչեցիր՝ չլինի թե երևցնես այդ բանը, թող մեր մեջը մնա — եթե բացահայտեցիր չբարցրաձայնես։

  1. 3.Հնարագիտություն, թագավոր, կտավ, հարցմունք, կախարդական, անմահական, գլուխ, արհեստասեր
  2.  բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր, որոշի՛ր կազմությունը (պարզ, բարդ, ածանցավոր, բարդ ածանցավոր):
  3. Հնար-ա-գիտութ-յուն բարդ — ածանցավոր
  4. թագ-ա-վոր — բարդ
  5. կը-տավ — պարզ
  6. հարց-մունք —  բարդ
  7. կախարդ-ածանցավոր
  8. ան-մահ-ական — պարզ
  9. գը-լուխ — պարզ
  10. արհեստ-ա-սեր — բարդ
  11. 4.Պատմվածքից դո՛ւրս գրիր 5  անձ ցույց տվող, 5 իր ցույց տվող գոյականներ:Պատմվածքից փորձիր գտնել և դուրս գրել հատուկ գոյականը:

Անձ — ժողովուրդ, տագավոր, ջուլհակ, գիտնական, դերվիշ,վարպետ։

Իր — դուռ, իլիկ, օրորոց, թել, ոսկի

  1. Հատուկ գոյական֊Դերվիշ,Թագավոր,Ջուլհակ։
  2. 5.Բնութագրի՛ր դերվիշին, ջուլհակին:

Դերվիշին — անխելք

ջուլհակին — խելացի, գրագետ, իմաստուն

  1. 6.Ի՞նչ սովորեցրեց  քեզ պատմվածքը Բանավոր ներկայացրո՛ւ:
  2. Այս պատմվածքը ինձ սովորեցրեց որ պետք չէ վատություն անել մեկ է միշտ բարին հաղթում է չարին։

Գարնանային հրաշքը Ստեղծագործական աշխատանք

Եկավ գարունը ծառերը և ծաղիկները արթնացան։ Պայծառ արևը գեղեցկացրեց չորացած ու տխուր ծառերին դարձնելով վարդագույն ծաղիկներ։ Մարդիկ ուրախ,երգելով վայելում էին գեղեցիկ տեսարանը։Մարդիկ տեսնում էին ինչպես է արևը զարդարում մեր երկիրը հպարտանում բնությամբ։Արևի շողերը զարդարում էր երկիրը տաքացնում ծաղիկներին և ծառերին։ Գարնանը Երևանը նույն պես նման է հրաշքի։ Երևանյան գարունը ինձ համար հեքիաթային է,քանի որ զարդարված է ծիրանենու գեղեցկությամբ ու հոտով։Հրաշք է նաև յասամանի ծաղկած թփերը, որոնք կարծես ժպտան մարդականց։

«Հազարան հավք»-ի 11-րդ, 12-րդ, 13-րդ, 14-րդ հատվածները՝ ԱՐԵԳԸ ՍՊԻՏԱԿ ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ, ԱՐԵԳԸ ԿԱԽԱՐԴԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ, ՀԱԶԱՐԱՆ ՀԱՎՔԸ ԵՎ ՉՆԱՇԽԱՐՀԻԿ ՏԻՐՈՒՀԻՆ, ԵՂԲԱՅՐՆԵՐԻ ԴԱՎԱՃԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ։

ԱՐԵԳԸ ՍՊԻՏԱԿ ԱՇԽԱՐՀՈՒՄԹռա¯վ, թռա¯վ Քամի Ձին ու հասցրեց Արեգին Սպիտակ աշխարհի սահմանը: Սպիտակ աշխարհի հողը` սպիտակ, ջուրը` սպիտակ, խոտը` սպիտակ, ծաղիկը` սպիտակ: Իջան Սպիտակ ծովի ափին, ու Քամի Ձին ասաց Արեգին.— Էստեղ վերջանում է իմ թագավորությունը, էս սահմանից դենը սկսվում է Սպիտակ աշխարհը,- ու ձայն տվեց.— Ձո¯ւկ ախպեր…Ջրերն ալեկոծվեցին, ու ծովը ծռթռալով Ձուկը եկա¯վ, թե` հը, Քամի Ձի ախպեր, էդ ի՞նչ է, հափշտակե՞մ դրան:— Չէ¯, սրան պետք է տանես ծովի մյուս կողմը, Աժդահին կանչես ու ասես, որ սա Հազարան Հավքին է ման գալի. Մշտադալար Այգու հուրի-փերիներն են ուղարկել, որ Հազարան Հավքի տեղն ու պատմությունը սրան հայտնի,- ասաց Քամի Ձին:Ձուկը թե` այ տղա, արի բերանս: Արեգին բերանն առավ, տարավ, հասցրեց ծովի մյուս ափը: Ձեն տվեց` Աժդահա¯… Աժդահեն եկավ մի գազանի նման: Արեգին տեսավ թե չէ, աղաղակեց.— Հը, Ձուկ ախպեր, էդ ի՞նչ է, հափշտակե՞մ դրան:— Չէ,- պատասխանեց Ձուկը,- Քամի Ձի ախպերը բերեց. հուրի-փերի քուրիկներն են ուղարկել սրան, սրա լավությունը նրանց է հասել: Սրան պետք է տանես, քո սահմանն անց կացնես, Հազարան Հավքի տեղն ու պատմությունն անես, որ գնա գտնի: Աժդահեն ուսն առավ Արեգին, տարա¯վ, իրեն սահմանն անցկացրեց, վար բերեց ու էսպես արեց Հազարան Հավքի տեղն ու պատմությունը .— Էստեղից Հազարան Հավքի Տիրուհու տերության սահմանն է սկսվում: Կգնաս` առաջդ մի սար կգա` լիքը սև-սև քարերով: Սարը, որ անցնելու լինես, սև-սև քարերը ամեն տեսակ ձեներով, քո հարազատների ձեներով էլ կկանչեն, էն տեսակ ձեներ կհանեն, որ ոչ մի հողածին արարած չի կարող հետ չնայել: Դու հետ չնայես. նայես թե չէ, դու էլ սև քար կդառնաս: Սարը որ անցնես, առաջդ մի ահագին գետ կգա: Հազարան Հավքի Տիրուհին նրա ջուրը աղի-լեղի թույն է դարձրել: Ոչ մի հողածին չի կարող խմել էդ ջրից, բայց դու որ խմես, պետք է բացականչես.-Ա¯խ, ինչ անմահական ջուր է:Գետը կանցնես, կընկնես մի անծայրածիր անապատ` լցված ժանտահոտ, անկոխելի փուշ ու տատասկով: Դու փուշը կպոկես, հոտ կքաշես ու կասես.-Ա¯խ, ինչ անուշ հոտ է, իսկը դրախտի ծաղիկն է:Անապատն էլ որ անցնես, աչքիդ կերևա Հազարան Հավքի վեհ Տիրուհու ապարանքը: Էդ ժամանակ կգան խեղկատակներ, օյին հանողներ, ծաղրածուներ: Առաջդ կկտրեն ու էն բաները, էն օյինները, էն խաղերը կհորինեն քո առաջին, որ հարյուր տարվա մեռելները գերեզմանում կխնդան: Բայց դու չպետք է ծիծաղես. եթե ծիծաղեցիր, իմանաս, որ քեզ կհաղթեն ու կոչնչացնեն: Հենց որ տեսան բանի տեղ չդրեցիր իրենց օյինները, քեզ ծաղր կանեն, կհայհոյեն, կթքեն… Ոչ մի պատասխան, ոչ մի հայհոյանք չպիտի անցնի քո մտքից. սիրտդ հանգիստ, հոգիդ խաղաղ թե նրանց միջից անցնես, բոլորը կլռեն, և դու, անփորձանք ապարանքին կհասնես: Անձեռակերտ, լուսեղեն ապարանքի դռների երկու կողմերում կտեսնես պահապաններ խոյին ու առյուծին: Խոյի առջև միս է դրված, առյուծի առջև` խոտ: Դու տեղերը կփոխես. միսը կվերցնես, առյուծի առաջը կդնես, խոտը կվերցնես, խոյին կտաս, ճամփա կտան, կանցնես : Կմոտենաս ապարանքի դռներին, կտեսնես` դռան մի փեղկը փակ է, մյուսը` բաց: Բաց դուռը կփակես, փակը կբանաս ու ներս կմտնես: Կանցնես յոթ վարագույրներից: Էնտեղ` յոթ վարագույրների հետևում, անպարան կախված ոսկե վանդակի մեջ երգում է Հազարան Հավքը և երգի հետ մշտադալար վարդի փնջեր է թափում բերանից: Հազարան Հավքի մոտ` իր լուսեղեն անկողնում, քնած է նրա չքնաղ Տիրուհին: Վանդակը կվերցնես ու դուրս կգաս, միայն լավ իմացիր ու միշտ միտդ պահիր, հիշիր, որ չլինի թե նայես Տիրուհուն կամ մոտ գնաս. ոչ մի սիրտ, ոչ մի հոգի չի դիմանա նրա տարաշխարհիկ գեղեցկությանը: Կկախարդվես նրա գեղեցկության թովչանքից ու կզրկվես էն Հավքից ու քո կյանքից: Երբ վանդակը ձեռքիդ դուրս գալու լինես, հողը, ջուրը, օդը, կրակը հետևիցդ ձեն կտան.-Տարա¯վ, տարա¯վ, հողածինը տարա¯վ հրեղենի¯ն:Դու հետ չնայես, թե չէ դարձյալ քո մահն է: Էսպես պատմեց, խրատեց Արեգին Աժդահեն ու ճանապարհ դրեց:

Հատվածի վերաբերյալ կազմիր հարցեր և առաջադրանքներ։

հարցեր-Արեգին ով?իր ուսին դրեց և սահմանը անցկացրեց-Աժդահեն ուսն առավ Արեգին տարավ և սահմանը անցկացրեց

Հարց2-Տիրուհին ջուրը ինչ? էր դարձրել-հազարան հավքի Տիրուհին ջուրը աղի-լեղի թույն էր դարձրել։

առաջադրանք-հատվածից դուրս գրիր գոյականները-Արեգ,ախպեր,Քամի ձի,Աժդահա,Հազարան Հավք,ձուկ,տղա,գազան,սար,Տիրուհի,հետ,ծաղիկ,փուշ,ծաղրածու և այլն։

Նկարագիր սպիտակ աշխարհը-Սպիտակ աշխարհի հողը,ջուրը,խոտը,ծաղիկը սպիտակ էր։

Վահագնի ծնունդը

Երկնէր երկին, երկնէր երկիր,

Երկնէր եւ ծովն ծիրանի.

Երկն ի ծովուն ունէր եւ զկարմրիկն եղեգնիկ:

Ընդ եղեգան փող ծո՛ւխ ելանէր,

Ընդ եղեգան փող բո՛ց ելանէր.

Եւ ի բոցոյն վազէր խարտեաշ պատանեկիկ:

Նա հուր հեր ունէր,

Բո՛ց ունէր մօրուս,

Եվ աչկունքն էին արեգակունք:

Կարդա այսպես.

ծովն — ծովըն

զկարմրիկն — ըզկարմրիկըն

ի բոցոյն — ի բոցույն

Բառարան

երկնէր — երկնում էր (ծնում էր)

երկին — երկինք(ը)

ծովն ծիրանի — ծիրանի ծովը

երկն — երկունքը

ծովուն — ծովում, ծովի մեջ

ունէր — 1. բռնել էր 2. ուներ

զկարմրիկն եղեգնիկ — կարմիր եղեգնիկին

ընդ եղեգան փող — եղեգնի փողով

ելանէր — ելնում էր

ի բոցոյն — այն բոցից

վազէր — վազում էր

աչկունք — աչիկները

արեգակունք – արեգակներ

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Ո՞վ է Վահագնը: Պատմի՛ր նրա մասին:
  2. Վահագն քաջության,հաղթանակի և կրակի աստվածներ։Ըստ ավանդության Վահագնը ծնվել է երկնքից,երկրից և ծովից:Եղել է ամենասիրելի և ընդհանրական աստվածը։ Կրել է «Վիշապաքաղ» անունը, քանի որ ըստ ավանդույթի պայքարել է խավարի վիշապների դեմ։
  3. Գույն մատնանշող բառերը դուրս գրիր: 
  4. Ծովն ծիրանի
  5. Զկարմրիկն եղեգնիկ
  6. խարտեաշ պատանեկիկ
  7. Հուրհեր
  8. աչկունքն էին արեգակունք

Ո՞րն է բանաստեղծության մեջ իշխող գույնը:

Դեղին

Նկարագրի՛ր Վահագնի ծնունդը:

Ըստ ավանդության՝ Վահագնը ծնվել է տիեզերքի բուռն երկունքի ժամանակ, երբ նրա երեք բաղկացուցիչ մասերը՝ երկինքը, երկիրն ու ծովը բռնվում էին երկունքի ցավերով։ Երկունքից շառագունած ծիրանի ծովի մեջ վառվող եղեգնի ծխից ու բոց արձակող փողից վազելով ելել է պատանի Վահագնը։ Նա ուներ ծովում բռնկված եղեգնի բոցերից ելնող հրեղեն մորուք ու մազեր, արեգակունք աչքեր։ Վահագնը ծնվելուն պես կռվի է բռնվում սև ու ամեհի վիշապների դեմ, սպանում նրանց, ազատում տիեզերքը կործանման սպառնալիքից։

Ո՞ր հիմնական տարրերի ծնունդ է Վահագնը:

Վահագն ծնվել է երկնքից,ծովից,երկրից,կրակից։

Վահագնին նկարագրող պատկերները դո՛ւրս գրիր և ըստ դրանց ինքդ նկարագրի՛ր նրան:

Հուր հեր ուներ,խարտյաշ պատանեկիկ,բոց ուներ Մորուա,աչկունքն էին արեգակունք

իսկ իմ պատկերացմամբ Վահագն ուներ ծիրանագույն և դեղին մազեր իր մորուքը բոցեղեն էր ուներ պայծառ ու լուսավոր աչքեր:

  1. Քո կարծիքով, այս ծնունդն իրակա՞ն է, երևակայակա՞ն, թե՞ ինչ-որ բան խորհրդանշող:
  2. Իմ կարծիքով երևակայական էր։
  3. Բանաստեղծությունն աշխարհաբար դարձրո՛ւ:

(Աշխարհաբար)

Երկնում էր երկինքը, երկնում էր երկիրը,
Երկնում էր և ծիրանի ծովը.
Երկունքն էր բռնել ծովում նաև կարմիր եղեգնիկին.

Եղեգան փողից ծուխ էր ելնում,
Եղեգան փողից բոց էր ելնում,

Եվ բոցից դուրս էր վազում մի խարտյաշ պատանեկիկ.
Նա հուր մազեր ուներ,
Ուներ բոցեղեն մորուք,
Եվ աչքերն էին արեգակներ:

  1. Paint-ով նկարի՛ր Վահագնի ծնունդը:

Ձայնագրի՛ր բանաստեղծությունը:

Մայրենի

  • Ավարտի՛ր ինքնաստուգումը։
  • Կարդա՛ «Հազարան հավք»-ի 8-րդ,9-րդ, 10-րդ հատվածները՝ ԱՐԵԳԸ ԿԱՊՈՒՅՏ ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ, ԱՐԵԳԸ ԿԱՐՄԻՐ ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ, ԱՐԵԳԸ ՀՈՒՐԻ-ՓԵՐԻՆԵՐԻ ՄՇՏԱԴԱԼԱՐ ԱՅԳՈՒՄ։  Կատարի՛ր  առաջադրանքները։
  • Արեգը կապույտ աշխարհում։
  • Հարցեր և առաջադրանքներ՝
  • Հատվածը բաժանիր մասերի և վերնագրիր:
  • 1-Կապույտ աշխարհ
  • 2-Երկաթե Ձեռքը
  • 3-Անվախ Արեգը փրկեց թագավորի աղջկան
  • քար, ձի, ծով, երկինք բառերին ավելացրու տարբեր վերջավորություններ և կազմիր նախադասություններ:
  • քար-քարով,քարից
  • Մի անխիղճ մարդ քարով խփեց շանը ։
  • Քանդակագործը քարից քանդակեց գեղեցիկ քանդակ։
  • ձի-Ձիով, ձիուն
  • Սասունցի Դավիթը իր ձիով հաղթեց Մսրա Մելիքին։
  • Գյուղացին իր ձիուն կերակրեց։
  • Երկինք-երկնքը,երկնքում
  • Աստղազարդ երկինքը շատ գեղեցիկ է։
  • Երկնքում շողում է արևը։
  • Ծով-ծովում,ծովը
  • Ծովում լողում էին ձկները։
  • Ծովը ալեկոծվել էր։
  • Նամակ գրիր Արեգին:
  • Բարև Արեգ։Քո պատմությունը կարդալով ես հասկացա թե դու ինչքան անվախ,քաջ տղա ես դու կարողացար փրկել թագավորի աղջկան Երկաթե Ձեռքից։ Միշտ մնա քաջ և հասիր քո նպատակներին։
  • Հատվածը պատմիր Արեգի անունից:
  • Ես գնացի,գնացի և հասա մի կապույտ աշխարհին։այնտեղ ամեն բան կապույտ էր։Հողը,ջուրը,երկինքը,գետինը։Այդ երկիրը լուռ ու ամայի էր։ես ձայն տվեցի և այնտեղից մի գունատ ու նիհար մարդ վախենալով դուրս եկավ։Ես հարցրեցի նրան թէ ինչ? է եղել նրանց երկրի հետ։Ինձ պատմեցին որ մի հրեշ երկաթե ձեռքով դուր է գալիս ծովից ու ամեն բան ավիրում ես նրանց խնդրեցի որ ինձ տանեն իրենց թագավորի մոտ։Ես որոշեցի,որ պիտի գնամ ու հաղթեմ երկաթե ձեռքին։Ինձ տարան ծով։Երբ ես մտա ծովը փոթորիկ սկսվեց և այնտեղից դուրս եկավ Երկաթե ձեռքը ու հարվածեց իմ նավին։Ես Երկաթե ձեռքին ամբողջ ուժով ոլորեցի ու ջարդեցի։Երկաթե ձեռքը խորտակվեց ծովի մեջ և այնտեղից դուրս թռավ մի թռչուն ու մի մատանի գցեց իմ ոտքի տակ։Դա ծովերի ոգիների թագավորի աղջիկն էր,որին գերել էր չար Երկաթե ձեռքը։Կապույտ աշխարհը փրկվեց,մարդիկ երգով ու պարող ինձ օրհնեցին և ես ճանապարհ ընկա դեպի Հազարան Հավք։
  • Ո՞վ էր Երկաթե Ձեռքը:
  • Երկաթե Ձեռքը հրեշ էր,որը ամեն ինչ փչացրել և ավիրել էր։
  • Գրիր փոքրիկ պատմություն Երկաթե Ձեռքի մասին:
  • Մի կապույտ աշխարհում ապրում էր մի հրեշ,որը ուներ երկաթե ձեռք ։Նրա անունը Երկաթե Ձեռք։Նա շատ չար էր ու ավիրել էր ամեն բան։Նա կախարդված էր։Մի օր մի խիզախ տղա անունը Արեգ նրա հետ կռվեց ու հաղթեց։Եվ այդ օրը կտրեց նրա երկաթե ձեռքը ։Նա փրկվեց կախարդությունից ։
  • Ի՞նչ կանեիր Արեգի փոխարեն:
  • Ես Արեգի նման կվարվեի։Նա իր համարձակությամբ փրկեց մարդկանց։Ես նույնպես կօգնեյի այնտեղ ապրող մարդկանց ,որ փրկվեցին Երկաթե Ձեռքից։
  • Ինչու՞ Երկաթե Ձեռքը հարձակվեց հենց այդ երկրի վրա:
  • Երկաթե Ձեռքը շատ չար էր ու իր հանար նշանակություն չուներ թե դա ում երկիրն էր։Նա ցանկանում էր ոչնչացնել ու ավիրել։

Արեգը կարմիր աշխարհում

Հատվածը համառոտ՝ 5-7 նախադասությամբ փոխադրիր:

Արեգը գնաց հասավ մի կարմիր աշխարհ,որտեղ ամեն բան կարմիր էր։Նա հանդիպեց արնագույն շոր հագած մարդկանց և ծեր թագավորի։Նրան պատմեցին,որ թագավորի աղջկան՝ Վարդերին վիշապը հափշտակել է և շատ կտրիճներ են եկել ու չեն կարողացել ազատել վիշապի ձեռքից։Արեգը թագավորին խնդրեց,որ ինքը գնա ու ազատի ։Պառավ Քուսին հենց տեսավ Արեգին ասեց որ գնա թե չէ Արեգին յայրի։Իսկ Արեգը իր աղեղով խփեց ու փշրեց շղթաները ու ազատեց աղջկան։

ԱՐԵԳԸ ՀՈՒՐԻ-ՓԵՐԻՆԵՐԻ ՄՇՏԱԴԱԼԱՐ ԱՅԳՈՒՄ

Հատվածիդ դուրս գրիր ածականները:

Մշտադալար այգի,Անթառամ այգիներ,բուրավետ ծաղիկներ,անմահական ջրեր,անմահական ծաղիկներ,մեղմ,անուշ,ուրախ,հետզհետե,անտես,աննման,քնքուշ, զվարթ,զմրուխտյա,Անուշ,երջանիկ,երկնային,հերոս,դյութական,ազնիվ,Քավթառ Քուրս,մութ ,զարհուրելի,երջանիկ,ուրախ, հնչուն, անտես-աննման, քնքուշ, երկնային, մութ, ազնիվ, զարհուրելի, երջանիկ, խելագար, փշոտ։

Ստուգատես մայրենի

1.Բառերը բաժանի՛ր երկու խմբի՝ գոյականների և ածականների: (2 միավոր)

Մեծ, սպիտակ, տուն, համակարգիչ, աշխատասեր, հայտնի, կաղնի, աղջիկ, Հայաստան, կրթահամալիր, Աննա, ամենագեղեցիկ, աշնանային, Սարգիս, գարուն,  անսիրտ, սեր, ժողովրդական, պատմություն, ընկերական, գարուն, ձմեռային, Սևան:

Գոյականներ— տուն, համակարգիչ,կաղնի,աղջիկ,Հայաստան,կրթահա-մալիր,Աննա,Սարգիս,գարուն,սեր,պատմություն,գարուն,Սևան։

Ածականներ-մեծ,սպիտակ,աշխատասեր,հայտնի,ամենագեղեցիկ,աշնանային,անսիրտ,ժողովրդական,ընկերական,ձմեռային։

2. Գտի՛ր յուրաքանչյուր շարքի  օրինաչափությունը: (2 միավոր)

Ա) Հայաստան               Բ) մարդ                             Գ)  Մարդ             

    Ամերիկա                        բժիշկ                                    կին     

    Սևան                               հողագործ                            ընկեր

    կրթահամալիր               ճարտարապետ                  ուսուցիչներ

    Մխիթար                          համակարգիչ                     տերև

3. Հյուրանոց, ընկերություն, թխվածք,  գառնուկ, ծաղկաստան, անսիրտ, տհաս բառերից առանձնացրո՛ւ ածանցները,

յուրաքանչյուր ածանցով կազմի՛ր երեք բառ:   (2 միավոր)

Հյուրանոց-անոց-վարսավիրանոց,հիվանդանոց,ամառանոց

Ընկերություն-ություն-թագավորություն,դժբաղտություն,քաղծրություն

Թխվածք-ածք-

Գառնուկ-ուկ-ձագուկ,խղճուկ,ծագում

Ծաղկաստան-աստան-Հայաստան,Ռուսաստան,Հնդկաստան

Անսիրտ-ան-անսիրտ,անհուն,անձայն

Տհատ-տհաս,տղա,տգեղ;

Սիրտը բացել-անկեղծանալ

Սիրտ անել- Համարձակվել, հանդգնել4 Բացատրի՛ր սիրտը բացել, սիրտ անել, գլուխ տալ, գլուխ ջարդել, ականջին օղ անել, ականջը տանել  դարձվածքները։ Սրտի, գլխի և ականջի մասին գրի՛ր ուրիշ դարձվածքներ: Օգտվի՛ր դարձվածքների բառարանից։ (2 միավոր)

Գլուխ տալ- Գլխի շարժումով ողջունել, գլխով բարև տալ

Գլուղ ջարդել-մտածել

Ականջին օղ անել- խրատը հասկանալ։

Ականջը տանել-

Հազարան հավք 7-րդ հատված

Կարդա՛ «Հազարան հավք»-ի 7-րդ հատվածը՝ ԱՐԵԳԸ ՍԵՎ ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ: Կատարի՛ր առաջադրանքները։

ԱՐԵԳԸ ՍԵՎ ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ

Գնում է արի Արեգը, գնում հասնում է Սև աշխարհ: Տեսնում է` երկինքը սև, գետինքը սև, հողը սև, ջուրը սև, փետը սև: Էս սև ու մութ աշխարհում առաջ է գնում, տեսնում է մի սև, բարձր տուն, ու տնից մի աղջկա լացի ձեն է գալիս: Վերև է նայում, լուսամուտի մոտ տեսնում է` մի շարմաղ, լուսեղեն աղջիկ ձեն է տալիս.
— Ափսո՜ս, կտրիճ, ա¯խ, ուր եկար էս աշխարհքը` սև ու մութ: Փախիր արագ, անահ տղա, սիրուն տղա, թե չէ ուր որ է Սև մարդակեր դևը կգա, հազար պատառ կանի քեզ…
— Սիրուն աղջիկ, ո՞վ ես դու, ինչո՞ւ ես լալիս,- հարցնում է Արեգը:
— Սև դևն եկավ մեր աշխարհքը աննման, ինձ փախցրեց-բերեց, էս սև աղջկա փակեց, զրկեց պայծառ աղջկա, լույսից… Նրա ժամն է, հիմա որսից կգա: Փախիր, փախիր, կտրիճ տղա…
— Ես վախ չունեմ, սիրուն աղջիկ,- ասում է Արեգը,- ինչ սև հրեշ կուզի թող գա, դու ինձ ասա` որ կողմից է դևը գալու…
— Էն սև սարի տակից կերևա. յոթը ագահ գլուխ ունի, մեջտեղի գլխին պիտի զարկես մեկ անգամ, ու որ դևը խնդրի քեզ, թե` մին էլ, մին էլ զարկի, էլ չզարկես, հիշիր, էլ չզարկես, կտրիճ տղա…
Հանկարծ Սև աշխարհքը ավելի մթնեց, դևի ձենից դողացին երկինք ու գետինք, սար ու ձոր, մեկ էլ սև ամպի նման եկավ յոթ գլխանի Սև դևը` բերանից սև կրակ շաղ տալով, եկա¯վ, եկա¯վ, Արեգին տեսավ ու գոռաց.
— Ո՞վ ես դու, այ հողածին, հավքն իր թևով, օձն իր պորտով չէր կարող հասնել էստեղ, դու ո՞նց մտար իմ հողը, հիմա մեծ թիքեդ ականջդ կթողամ…
— Արեգն եմ ես, քո սև մահն եմ բերել,- կանչում է Արեգը, լարում աղեղը ու նետով զարկում Սև դևի մեջտեղի գլխին: Վիշապը ոռնալով թավալվում է գետնին ու շունչը փչելով` մռնչում.
— Մին էլ զարկիր, մին էլ…
— Ես իմ մորից մին եմ ծնվել,  մի խոսք ունեմ ու մի զարկ,- ասում է Արեգը, ու Սև դևը տեղնուտեղը շունչը փչում, սատկում է: Սև դևը սատկում է թե չէ, արև է բացվում Սև աշխարհքի վրա: Էստեղ աղջիկը խնդրում է, թե` ինձ էլ տար քեզ հետ, կտրիճ տղա, ես քոնն եմ:
— Չէ, սիրուն աղջիկ,- ասում է Արեգը,- ես պետք է գնամ Հազարան Հավքը գտնեմ, որ փուշը վարդ ծաղկի, գազանը մարդ դառնա:
Էստեղ հանկարծ աղջիկը մի հավք է դառնում ու թռչում-գնում ծլվլալով.
-Ա՜խ, երանի՜ թե մի անգամ դու ընկնեիր Մշտադալար Այգին, մեզ մոտ…
Էստեղից Արեգը շարունակում է իր ճամփեն:

Հարցեր և առաջադրանքներ՝

  • Հատվածը վերնագրիր բառով, բառակապակցությամբ և նախադասությամբ:
  • Բառով-Վիշապը
  • բառակապակցությամբ-Սև աշխարհը
  • նախադասությամբ-անվախ Արեգը փրկեց աշխարհը։
  • Գրիր մգեցված գոյականների վերջավորությունները:
  • աշխարհում-ում
  • աղջկա-ա
  • Արեգը-ը
  • թևով-ով
  • վիշապը-ը
  • այգին-ին
  • Ճամփեն-են։
  • Բացատրիր հավքն իր թևով, օձն իր պորտով չէր կարող հասնել էստեղ, մեծ թիքեդ ականջդ կթողամ արտահայտությունները:
  • հավքն իր թևով, օձն իր պորտով չէր կարող հասնել էստեղԱյտեղ ոչ ոք չի կարողացել մտնել և ոտք դնել։
  • մեծ թիքեդ ականջդ կթողամ-քեզ ոչնչացնեմ
  • Հատվածը պատմիր աղջկա անունից
  • Կար մի հրեշ հրեշը գերի էր վերցրել ինձ,ես պատշգամբից նայում էի սև աշխարհին,նայելուն պես ես նկատեցի մի արի տղա ես նրան փորձում էի համոզել,որ փախնի քանի յոթ գլխանի հրեշը չի եկել և նրան էլ գերի վերցրել։Խիզախ տղան ինձ ասաց,որ նա խաղ չունի ոչ մի բանից ես ասեցի նրան,որ եթե հրեշի հետ կռվի ապա թռնի նրա գլխին և հարվածի գլխին բայց եթե հրեշը ասի հերիք է հերիք է` ապա կշարունակես խփել։Հրեշը եկավ և ասաց
  • -Ո՞վ ես դու, այ հողածին, հավքն իր թևով, օձն իր պորտով չէր կարող հասնել էստեղ, դու ո՞նց մտար իմ հողը, հիմա մեծ թիքեդ ականջդ կթողամ…
  • Տղան ասաց
  • -Արեգն եմ ես, քո սև մահն եմ բերել,- կանչում էր Արեգը, լարում աղեղը ու նետով զարկում Սև դևի մեջտեղի գլխին: Վիշապը ոռնալով թավալվում էր գետնին ու շունչը փչելով` մռնչում.
  • — Մին էլ զարկիր, մին էլ…
  • — Ես իմ մորից մին եմ ծնվել, մի խոսք ունեմ ու մի զարկ,- ասում էր Արեգը, ու Սև դևը տեղնուտեղը շունչը փչում, սատկում է: Սև դևը սատկում է թե չէ, արև է բացվում Սև աշխարհքի վրա: Էստեղ ես խնդրում էմ,թե` ինձ էլ տար քեզ հետ, ես քոնն եմ:
  • — Չէ, սիրուն աղջիկ,- ասում էր Արեգը,- ես պետք է գնամ Հազարան Հավքը գտնեմ, որ փուշը վարդ ծաղկի, գազանը մարդ դառնա:
  • Էստեղ հանկարծ ես մի հավք էմ դառնում ու թռչում-գնում ծլվլալով.
  • -Ա՜խ, երանի՜ թե մի անգամ դու ընկնեիր Մշտադալար Այգին, մեզ մոտ…
  • Էստեղից Արեգը շարունակում էր իր ճանապարհը: