Առաջադրանք, 6-րդ դասարան, հոկտեմբերի 10-17-ը

Առաջադրանք 1

Վաղ պետական կազմավորումները Հայաստանի տարածքում

Հայկական լեռնաշխարհում հնագույն պետական կազմավորումների մասին հիշատակություններ են տալիս հարևան ժողովուրդների սկղբնակղբոյւրները, մասնավորապես շումերական, աքքադական և խեթական արձանագրությունները, ինչպես նաև Աստվածաշունչը:

 Ըստ սկզբնաղբյուրների՝ լեռնաշխարհում պետականության ձևավորման գործընթացը սկսվել է դեռ մ.թ.ա III հազարամյակից և իր գագաթնակետին է հասել մ.թ.ա. I հազարամյակի սկզբներին:

Վաղ պետական կազմավորումները Հայաստանի տարածքում-

  • Այս հատվածը կարդալուց հետո դուրս գրել, տալ նոր հասկացությունների բացատրությունները, սահմանումները:
  • Թվարկել Հայկական լեռնաշխարհի վաղ պետական կազմավորումները՝ նշելով նրանց գոյության դարերը:
  • Համաձայն եք. որ Արատտան Հայասայից հզոր էր, հիմնավորիր պատասխանդ:

Արատտա/պատմել/

Հայաստանի Ք.ա. III-II հազարամյակների պատմության լուսաբանման համար անգնահատելի տեղեկություններ են հաղորդում Միջագետքի հնագույն` շումերական և աքքադական գրավոր հուշարձանները: Շումերները` աշխարհի առաջին քաղաքակրթություններից մեկի ստեղծողները, մինչև Հարավային Միջագետքը յուրացնելը բնակվել են Միջագետքի հյուսիսային և Հայկական լեռնաշխարհի հարավային շրջաններում: Հեռանալով այնտեղից` նրանք երկար ժամանակ պահպանել են կապը լեռնաշխարհի հետ: Այդ իսկ պատճառով մեր լեռնաշխարհի մասին ամենավաղ հիշատակությունները գտնում ենք շումերական գրավոր հուշարձաններում: Շումերները ստեղծեցին առաջին սեպագիրը, որը Ք.ա. III հազարամյակի երկրորդ կեսին նրանցից փոխառեցին սեմական ծագում ունեցող աքքադացիները, իսկ հետագայում այն լայն տարածում ստացավ Առաջավոր Ասիայի երկրներում, այդ թվում` Վանի թագավորությունում: Շումերական բնագրերում հիշատակվում է Արատտա երկիրը: Արատտան Հայկական լեռնաշխարհի մինչ օրս հայտնի առաջին վաղ պետական կազմավորումն է: Նրա մասին տեղեկությունները վերաբերում են Ք.ա. XXVIII-XXVII դարերին: Ի՞նչ են պատմում շումերական աղբյուրներն Արատտա երկրի, նրա տեղադրության, պետական կառուցվածքի, տնտեսության, մշակույթի և այլ հարցերի մասին: Հերոսավեպում Արատտան հիշատակվում է որպես բարձր լեռնային երկիր: Արատտայից Շումեր գնում էին գետով: Ուրուկ քաղաքով հոսող միակ գետը Եփրատն է, որի ավազանում միակ լեռնային շրջանը Հայկական լեռնաշխարհն է: Հետևաբար Արատտան, անկասկած,գտնվել է Հայկական լեռնաշխարհում: Այդ են վկայում նաև Շումերից Արատտա ճանապարհին հիշատակվող տեղանունները: Դրանցից է, օրինակ, Զամուա երկիրը: Վերջինս Ուրմիո լճի հարավում էր (ասորեստանյան աղբյուրներում Ուրմիո լիճը կոչվում է ), հետևաբար շարունակելով Շումեր-Զամուա գիծը` անխուսափելիորեն դուրս կգանք Հայկական լեռնաշխարհ: Հայտնի է, որ Հայկական լեռնաշխարհի հետ էր կապվում իմաստության և տիեզերական ջրերի աստված Հայ(ա)ի պաշտամունքը, որի որդի Հայկն Արատտայի հովանավոր աստվածն էր: Արատտան եղել է աստվածապետական (կրոնապետական կամ թեոկրատական) կարգերով երկիր: Դա պետական կառավարման այն ձևն է, որում և´ աշխարհիկ, և´ հոգևոր ողջ իշխանությանը տիրում էր հոգևոր դասը, որն էլ Աստծո անունից իրականացնում էր իշխանությունը: Արատտայի արքան միաժամանակ երկրի գերագույն քուրմն էր: Երկրի ճակատագրին վերաբերող կարևոր հարցերի լուծման համար քրմապետ-արքան գումարում էր ավագների ժողով: Հիշատակվում է երկրի գլխավոր տնտեսական պաշտոնյան, որը կոչվում էր : Արատտայում հիշատակվում են նաև տնտեսական ոլորտի պաշտոնյաներ` հարկահաններ, վերակացուներ, ինչը խոսում է երկրում արդեն որոշակի զարգացում ստացած պետական համակարգի մասին: Մեզ են հասել տեղեկություններ նաև Արատտայի և Շումերի տնտեսական հարաբերությունների մասին: Արատտացիները հացահատիկ և այլ երկրագործական ապրանքներ են ներմուծել և փոխարենը արտահանել մետաղներ ու թանկարժեք քարեր: Բացի դրանից, հարավ են ուղարկել նաև շինարարական հումք`: Շումերում որպես քաշող ուժ և փոխադրամիջոց օգտագործվել են ավանակները, Արատտայում` ձիերը: Ձիերի կիրառումը տնտեսության մեջ և ռազմարվեստում բերեց աննախադեպ առաջընթացի: Շումերական բնագրերը տեղեկություններ են պահպանել Արատտայի բանակի և պարսպապատ մայրաքաղաքի մասին: Դրանցից մեկի համաձայն` շումերական բանակը պաշարում է Արատտայի համանուն մայրաքաղաքը, սակայն մեկ տարի պաշարելով` չի կարողանում գրավել. …Արատտայի մասին կարևորագույն տեղեկություններից մեկն Արատտայում սեփական գրի գործածության փաստն է, ինչն ապացուցվում է նաև Հայկական լեռնաշխարհից հայտնաբերված Ք.ա. III հազարամյակի մեհենագիր հուշարձաններով, որոնք դեռևս վերծանված չեն: Ք.ա. XXVIII-XXVII դարերում Արատտայից Շումեր էին գնում ճարտարապետներ այնտեղ մեծ շինություններ կառուցելու նպատակով: Ք.ա. XXVI-XXV դարերով թվագրվող բնագրերում Միջագետքում բնակություն հաստատած սուբարեցիները հիշատակվում են որպես դպիրներ, դպրապետեր, հացթուխներ, հացթուխապետեր, դարբիններ, այգեպաններ և այլն: Հետաքրքիր է նաև այն փաստը, որ Արատտայի հիշատակության ժամանակաշրջանում Հայկական լեռնաշխարհը միավորված էր մեկ մշակութային գոտում,որը հնագիտական գրականության մեջ ընդունված է կոչել Հայաստանի վաղբրոնզիդարյան մշակույթ:

Առաջադրանք 6-րդ դասարան, սեպտեմբերի 20-26-ը

«Օրացույցի ստեղծման պատմությունը»- այս թեմայի շուրջ  կատարել փոքրիկ ուսումնասիրություն, աշխատանքը  կատարեք ամենաքիչը մեկ էջի սահմանում,օգտվել ամենաքիչը երեք տարբեր աղբյուրներից, օգտագործել օտարալեզու գրականություն: 

1.Օրացույցների ստեղծման նպատակը, արդիականությունը ժամանակակից աշխարհում, համաշխարհային օրացույցի խնդիրը, օրացույց բառը տարբեր լեզուներում, նշանակությունը։

Առաջին օրացույցներն ստեղծվել են որպես կենսական անհրաժեշտություն եղանակի ցիկլային ու կանխատեսվող փոփոխությունների պայմաններում։ Օրացույցը օգնել է որոշել թե երբ պետք է սկսվի ու ավարտվի անձրևների սեզոնը, որը անապատային տարածքը վերածում էր անասունների արոտավայրի համար պիտանի փթթուն սավաննայի։ Մոտավորապես այդ ժամանակ էլ ժամանակակից Գերմանիայի տարածքում ստեղծվել է այսպես կոչված Գոզեկի շրջանը, որի հաշվարկան համար հիմք է ծառայել ձմեռային արևադարձը:

2.Օրացույցի ստեղծման պատմությունը տարբեր ժողովուրդների մոտ

Յուրաքանչյուր ժողովուրդ օգտագործել է պատմական դեպքերի թվագրման իր համակարգը։ Ոմանք փորձել են տարիների հաշվարկն սկսել աշխարհի ստեղծումից. հրեաներն այն թվագրել են մ.թ.ա. 3761 թվականով, ալեքսանդրյան ժամակագրությունն աշխարհի ստեղծման ամսաթիվը համարել է մ.թ.ա. 5493 մայիսի 25-ը։ Հռոմեացիները տարիների հաշվարկն սկսել են Հռոմի առասպելական հիմնադրումից (մ.թ.ա. 753)։ Պարթևներըբյութանիացիները և սելևկյանները տարիների հաշվարկն սկսել են առաջին թագավորի գահակալումից, եգիպտացիները՝ ամեն հաջորդ արքայատոհմի գահակալումից։ Իր օրացույցն է ստեղծել նաև համաշխարհային կրոններից յուրաքանչյուրը. ըստ բյուզանդական օրացույցի՝ գրիգորյան օրացույցի 2021 թվականի սեպտեմբերի 14-ից սկսվում է 7530 թվականը՝ սկսած «աշխարհի արարումից», ըստ իսլամական օրացույց՝ Հիջրայի 1440 թվականը (2018 թվականի սեպտեմբերի 11-ից), ըստ բուդդայական օրացույցի՝ Նիրվանայի 2564 թվականն է, իսկ ըստ բահաի օրացույցի՝ 177 թվականը։

3.Հայոց Նախահայկեան  օրացույցը

Հայկական օրացույցը կոչվել է Բուն Հայկական թվական, ըստ որի՝ տարին ուներ 12 ամիս, յուրաքանչյուրը՝ 30-ական օրով, և լրացուցիչ 13-րդ ամիս, որն ուներ ընդամենը 5 օր։ Այժմ էլ տարբեր երկրներում տպագրվող որոշ հայկական օրացույցներ, ժամանակակից օրացույցին զուգահեռ, օգտագործում են նաև Բուն Հայկական օրացույցը։ Օրինակ՝ 2008 թ. Բուն Հայկական օրացույցի թվականով հաշվելու համար անհրաժեշտ է նրան գումարել 2492. 2008+2492=4500. նշանակում է՝ 2008 թ. Բուն Հայկական օրացույցի թվականով 4500 թ. է:

4.Ամիսների, շաբաթների անունների առաջացման պատմությունը, նշանակությունը

Հունվարը․ այդպես է կոչվել ի պատիվ հռոմեական Յանուս աստծու։ Սակայն այդ անունը մեզ անցել է հունարենից, արդեն որոշ փոփոխման ենթարկվելով՝ դառնալով հունվար։ Հայկական տոմարում հունվարը համընկնում է արաց ամսի հետ։

Փետրվար. Ձմռան վերջին ամիսն է։ Փետրվարը, ըստ մի բացատրության, իր անունը ստացել է հին հռոմեական չար աստված Փեբրուարիոսից։ Փետրվարը հայկական տոմարում համընկնում է մեհեկան ամսվա հետ։

Մարտ. Գարնան առաջին ամիսն է, տարվա առավոտը։ Մարտ անունը կապված է Հին Հռոմի պատերազմի աստված Մարսի անվան հետ, որը շրջում է հրեղեն մարտակառքով։ Հայկական տոմարում մարտը համընկնում է արեգ ամսի հետ։ Հայկական տոմարում մարտը համընկնում է արեգ ամսի հետ։

Ապրիլ. Անվան ծագումը գալիս է լատիներենից՝ «բացվել» բառից։ Այդ ամսին բացվում են ծառերի բողբոջները։ Ապրիլը համապատասխանում է հին հայկական տոմարի ահեկան ամսին։

Մայիս. Գարնան վերջին ամիսն է, հիանալի և գեղեցիկ օրերով։ Մայա աստվածուհու տոնը նշվում էր Մայիս ամսին և կոչվում էր սիրուն մայիս։ Նրա պատվին մայիսի մեկին մեծ զոհաբերություններ էին մատուցում։ Հին հայերի մոտ այս ամիսը կրել է մարերի անունը:

Հունիսը. նվիրված էր Յունոնա աստվածուհուն, որը հռոմեական դիցաբանական պանթեոնում կանանց ու ընտանեկան կենցաղի հովանավորողն է։Հունիսը համընկնում է հայկական մարգաց անվան հետ։

Հուլիս. Ամռան հրաշագեղ ամիսն է։ Ւ պատիվ Հուլիոս Կեսարի։ Հայկական տոմարում հուլիսը համընկել է հրոտից ամսվա հետ։

Օգոստոս. Ամռան վերջին ամիսն է, ոսկե աշնան նախադուռը։ Օգոստոսն իր անունը ստացել է ի պատիվ հռոմեական Օգտավիանոս կայսեր, որը հետագայում ստացավ օգոստոս տիտղոսը:

Սեպտեմբեր․ լատիներեն սեպտիմ՝ յոթ բառից է։ Հայկական տոմարում համընկւնում է հոռի ամսվա հետ։

Հոկտեմբեր․ լատիներեն օկտո բառից է, որը նշանակում է «ութ»։ Համապատասխանում է հայկական սահմի անվան։

Նոյեմբեր. Աշնան վերջին ամիսն է, երբ օրերը կարճանում են, լույսը քչանում է։ Լատիներեն նովեմ՝ ինը բառից է։

Դեկտեմբեր. Ձմռան առաջին ամիսն է։ Անունը անցել է հունարենից՝ դեցեմ, այսինքն՝ «տասներորդ» բառից։ Համապատասխանում է հին հայկական տոմարի քաղոց ամսին։

Կիրակին Արեգակին, երկուշաբթին՝ Լուսնին, երեքշաբթին՝ Մարսին, չորեքշաբթին՝ Մերկուրիին, հինգշաբթին՝ Յուպիտերին շաբաթը՝ Սատուռնին։

5.Տալ օրացույց, լուսնային օրացույց, արևային օրացույց, Հուլյան օրացույց, Գրիգորյան օրացույց հասկացությունների բացատրությունը։

Հուլյան օրացույցում նահանջ տարիների ներմուծումը կատարվում է յուրաքանչյուր չորս տարին մի անգամ մեկ օր ավելացնելով։ 400 տարվա ընթացքում ավելացվում է հարյուր օր, իսկ տարվա միջին տևողությունը կազմում է 365,25 օր։ Այդպես տարվա միջին տևողությունը հուլյան օրացույցում 0,00780 օրով ավել է արևադարձային տարուց, ինչը 128 տարվա ընթացքում կուտակվում է և կազմում մեկ օրվա սխալ և գարնանային արևադարձի օրը խախտվում է։

Սինոդիկ ամսվա միջին տևողությունը կազմում է 29,53059, իսկ արևադարձային տարում՝ 365,24220 օր։ Արևադարձային տարին ունի 12,36827 սինոդիկ ամիս, այսինքն՝ օրացուցային տարին կարող է կազմված լինել 12 (սովորական տարի) կամ 13 օրացուցային ամիսներից։ Օրացուցային տարվա միջին տևողությունն արևադարձային տարվա տևողությանը մոտ լինելու համար անհրաժեշտ է լրացուցիչ ամիսների ավելացման համակարգ։

Լուսնա-արևային օրացույցներում, լուսնային օրացույցների նման, ամսվա սկիզբը համընկնում է նեոմենիայի։

Գոյություն ունի երկու օրացույց արեւային եւ լուսնային:

6.Հետաքրքիր փաստեր այս թեմայի շուրջ

Օրացույցի հայրենիքը համարվում է Եգիպտոսը:

Մարդկային պատմության ամենաերկար ժամանակագրական արձանագրություններից մեկը՝ իրանական օրացույցը, պատմության ընթացքում բազմիցս փոփոխվել է վարչական, կլիմայական և կրոնական նպատակների համար։

Ժամանակակից իրանական օրացույցը, այժմ պաշտոնական օրացույց է Իրանում։ Այն սկսվում է մոտավորապես կեսգիշերին մոտակա գիշերվա հավասարության ակնթարթում, որը որոշվում է Իրանի ստանդարտ ժամանակի մերիդիանի համար

7.Արեգակնային, ավազային  ժամացույց։

Արեգակնային ժամացույցը  Ժամանակը որոշող սարք է` ըստ գնոմոնից ստվերի երկարության փոփոխության և թվահարթակով նրա շարժման։ Այս ժամացույցների հայտնվելը կապված է այն պահի հետ, երբ մարդը գիտակցել է արեգակի ստվերի երկարության և երկնքում Արեգակի այլ առարկաների նկատմամբ դիրքի փոխկապակցվածությունը։

Պարզագույն արեգակնային ժամացույցը ցույց է տալիս ոչ թե տեղային, այլ արեգակնային ժամանակը, այսինքն հաշվի չի առնում Երկրի բաժանումը ժամային գոտիների։ Բացի այդ, պարզագույն արեգակնային ժամացույցը ցույց չի տալիս մարդու կողմից արհեստականորեն ներմուծված ամառային ժամանակը։ Արեգակնային ժամացույցից կարելի է օգտվել միայն ցերեկը, այն էլ Արեգակի առկայության դեպքում։

Ներկա պահին արեգակնային ժամացույցները ուղղակի նշանակությամբ գրեթե չեն օգտագործվում և զիջել են տեղը ժամացույցների բազմաթիվ այլ տեսակների։

Ավազի ժամացույց

Կազմված է հիմնականում երկու մասից, որոնք իրար կպած են բարակ սեղմվածքով, դրանցից մեկը լցված է ավազի հատիկներով։ Կախված անոթի չափրից ավազի ժամացույցը կարող է հաշվել րոպեներ, ժամեր, օրեր և այլն։

Ներկայումս ավազի ժամացույցներն օգտագործվում են բժշկական մի քանի ստուգումների ժամանակ, լուսանկարչության մեջ, ինչպես նաև հուշանվերների համար։ Windows համակարգում ավազի ժամացույցն օգտագործվում է որպես սպասելու սիմվոլ՝ տվյալ էջի վրա աշխատանքներ տարվելու ժամանակ։ Իհարկե նաև Յունիկոդ տառատեսակներում -սիմվոլը նույնպես օգտագործվում է։

Ամենամեծ թերությունը համարվում է ժամանակի սակավությունը, այն հիմնականում կարող է կարճ ժամանակամիջոցներ ֆիքսել։ Սրանք, երբ տարածվեցին Եվրոպայում հիմնականում օգտագործվում էին կես և մեկ ժամ պահելու, հաշվելու համար։ Հանդիպում են 3, երբեմն էլ՝ 12 ժամ հաշվարկող ժամացույցներ։

Այս թեմայի շուրջ կարող եք պատրաստել նաև տեսանյութեր, փորձեք պատրաստել

Օժանդակ գրականություն՝

Օրացույց

Իրանական օրացույց

Գրիգորյան օրացույց. Ինչ մենք գիտենք դրա մասին: Ի՞նչ է նշանակում օրացույցի «Նոր» և «Հին» ոճ:

Օրացույցի հայրենիքը համարվում է Հին Եգիպտոսը/տեսաֆիլմ/

Как появился календарь?/տեսաֆիլմ/

Юлианский и григорианский календари: что означает “старый стиль”?/տեսաֆիլմ/Առաջադրանք 2

Փորձիր մեկ էջի սահմանում ներկայացնել հայ ժողովրդի ծագման հետ կապված ավանդությունները:/Ստորև ՝օժանդակ աղբյուրից, ընտրել տարբեր ժողովուրդների կողմից ստեղծված ավանդություններից մեկը, դա ներկայացնել, պատրաստել տեսանյութ:/

Օժանդակ աղբյուր այս թեմայի շրջանակում:

«Օրացույցի ստեղծման պատմությունը»- այս թեմայի շուրջ  կատարել փոքրիկ ուսումնասիրություն, աշխատանքը  կատարեք ամենաքիչը մեկ էջի սահմանում,օգտվել ամենաքիչը երեք տարբեր աղբյուրներից, օգտագործել օտարալեզու գրականություն: 

1.Օրացույցների ստեղծման նպատակը, արդիականությունը ժամանակակից աշխարհում, համաշխարհային օրացույցի խնդիրը, օրացույց բառը տարբեր լեզուներում, նշանակությունը։

Առաջին օրացույցներն ստեղծվել են որպես կենսական անհրաժեշտություն եղանակի ցիկլային ու կանխատեսվող փոփոխությունների պայմաններում։ Օրացույցը օգնել է որոշել թե երբ պետք է սկսվի ու ավարտվի անձրևների սեզոնը, որը անապատային տարածքը վերածում էր անասունների արոտավայրի համար պիտանի փթթուն սավաննայի։ Մոտավորապես այդ ժամանակ էլ ժամանակակից Գերմանիայի տարածքում ստեղծվել է այսպես կոչված Գոզեկի շրջանը, որի հաշվարկան համար հիմք է ծառայել ձմեռային արևադարձը:

2.Օրացույցի ստեղծման պատմությունը տարբեր ժողովուրդների մոտ

Յուրաքանչյուր ժողովուրդ օգտագործել է պատմական դեպքերի թվագրման իր համակարգը։ Ոմանք փորձել են տարիների հաշվարկն սկսել աշխարհի ստեղծումից. հրեաներն այն թվագրել են մ.թ.ա. 3761 թվականով, ալեքսանդրյան ժամակագրությունն աշխարհի ստեղծման ամսաթիվը համարել է մ.թ.ա. 5493 մայիսի 25-ը։ Հռոմեացիները տարիների հաշվարկն սկսել են Հռոմի առասպելական հիմնադրումից (մ.թ.ա. 753)։ Պարթևներըբյութանիացիները և սելևկյանները տարիների հաշվարկն սկսել են առաջին թագավորի գահակալումից, եգիպտացիները՝ ամեն հաջորդ արքայատոհմի գահակալումից։ Իր օրացույցն է ստեղծել նաև համաշխարհային կրոններից յուրաքանչյուրը. ըստ բյուզանդական օրացույցի՝ գրիգորյան օրացույցի 2021 թվականի սեպտեմբերի 14-ից սկսվում է 7530 թվականը՝ սկսած «աշխարհի արարումից», ըստ իսլամական օրացույց՝ Հիջրայի 1440 թվականը (2018 թվականի սեպտեմբերի 11-ից), ըստ բուդդայական օրացույցի՝ Նիրվանայի 2564 թվականն է, իսկ ըստ բահաի օրացույցի՝ 177 թվականը։

3.Հայոց Նախահայկեան  օրացույցը

Հայկական օրացույցը կոչվել է Բուն Հայկական թվական, ըստ որի՝ տարին ուներ 12 ամիս, յուրաքանչյուրը՝ 30-ական օրով, և լրացուցիչ 13-րդ ամիս, որն ուներ ընդամենը 5 օր։ Այժմ էլ տարբեր երկրներում տպագրվող որոշ հայկական օրացույցներ, ժամանակակից օրացույցին զուգահեռ, օգտագործում են նաև Բուն Հայկական օրացույցը։ Օրինակ՝ 2008 թ. Բուն Հայկական օրացույցի թվականով հաշվելու համար անհրաժեշտ է նրան գումարել 2492. 2008+2492=4500. նշանակում է՝ 2008 թ. Բուն Հայկական օրացույցի թվականով 4500 թ. է:

4.Ամիսների, շաբաթների անունների առաջացման պատմությունը, նշանակությունը

Հունվարը․ այդպես է կոչվել ի պատիվ հռոմեական Յանուս աստծու։ Սակայն այդ անունը մեզ անցել է հունարենից, արդեն որոշ փոփոխման ենթարկվելով՝ դառնալով հունվար։ Հայկական տոմարում հունվարը համընկնում է արաց ամսի հետ։

Փետրվար. Ձմռան վերջին ամիսն է։ Փետրվարը, ըստ մի բացատրության, իր անունը ստացել է հին հռոմեական չար աստված Փեբրուարիոսից։ Փետրվարը հայկական տոմարում համընկնում է մեհեկան ամսվա հետ։

Մարտ. Գարնան առաջին ամիսն է, տարվա առավոտը։ Մարտ անունը կապված է Հին Հռոմի պատերազմի աստված Մարսի անվան հետ, որը շրջում է հրեղեն մարտակառքով։ Հայկական տոմարում մարտը համընկնում է արեգ ամսի հետ։ Հայկական տոմարում մարտը համընկնում է արեգ ամսի հետ։

Ապրիլ. Անվան ծագումը գալիս է լատիներենից՝ «բացվել» բառից։ Այդ ամսին բացվում են ծառերի բողբոջները։ Ապրիլը համապատասխանում է հին հայկական տոմարի ահեկան ամսին։

Մայիս. Գարնան վերջին ամիսն է, հիանալի և գեղեցիկ օրերով։ Մայա աստվածուհու տոնը նշվում էր Մայիս ամսին և կոչվում էր սիրուն մայիս։ Նրա պատվին մայիսի մեկին մեծ զոհաբերություններ էին մատուցում։ Հին հայերի մոտ այս ամիսը կրել է մարերի անունը:

Հունիսը. նվիրված էր Յունոնա աստվածուհուն, որը հռոմեական դիցաբանական պանթեոնում կանանց ու ընտանեկան կենցաղի հովանավորողն է։Հունիսը համընկնում է հայկական մարգաց անվան հետ։

Հուլիս. Ամռան հրաշագեղ ամիսն է։ Ւ պատիվ Հուլիոս Կեսարի։ Հայկական տոմարում հուլիսը համընկել է հրոտից ամսվա հետ։

Օգոստոս. Ամռան վերջին ամիսն է, ոսկե աշնան նախադուռը։ Օգոստոսն իր անունը ստացել է ի պատիվ հռոմեական Օգտավիանոս կայսեր, որը հետագայում ստացավ օգոստոս տիտղոսը:

Սեպտեմբեր․ լատիներեն սեպտիմ՝ յոթ բառից է։ Հայկական տոմարում համընկւնում է հոռի ամսվա հետ։

Հոկտեմբեր․ լատիներեն օկտո բառից է, որը նշանակում է «ութ»։ Համապատասխանում է հայկական սահմի անվան։

Նոյեմբեր. Աշնան վերջին ամիսն է, երբ օրերը կարճանում են, լույսը քչանում է։ Լատիներեն նովեմ՝ ինը բառից է։

Դեկտեմբեր. Ձմռան առաջին ամիսն է։ Անունը անցել է հունարենից՝ դեցեմ, այսինքն՝ «տասներորդ» բառից։ Համապատասխանում է հին հայկական տոմարի քաղոց ամսին։

Կիրակին Արեգակին, երկուշաբթին՝ Լուսնին, երեքշաբթին՝ Մարսին, չորեքշաբթին՝ Մերկուրիին, հինգշաբթին՝ Յուպիտերին շաբաթը՝ Սատուռնին։

5.Տալ օրացույց, լուսնային օրացույց, արևային օրացույց, Հուլյան օրացույց, Գրիգորյան օրացույց հասկացությունների բացատրությունը։

Հուլյան օրացույցում նահանջ տարիների ներմուծումը կատարվում է յուրաքանչյուր չորս տարին մի անգամ մեկ օր ավելացնելով։ 400 տարվա ընթացքում ավելացվում է հարյուր օր, իսկ տարվա միջին տևողությունը կազմում է 365,25 օր։ Այդպես տարվա միջին տևողությունը հուլյան օրացույցում 0,00780 օրով ավել է արևադարձային տարուց, ինչը 128 տարվա ընթացքում կուտակվում է և կազմում մեկ օրվա սխալ և գարնանային արևադարձի օրը խախտվում է։

Սինոդիկ ամսվա միջին տևողությունը կազմում է 29,53059, իսկ արևադարձային տարում՝ 365,24220 օր։ Արևադարձային տարին ունի 12,36827 սինոդիկ ամիս, այսինքն՝ օրացուցային տարին կարող է կազմված լինել 12 (սովորական տարի) կամ 13 օրացուցային ամիսներից։ Օրացուցային տարվա միջին տևողությունն արևադարձային տարվա տևողությանը մոտ լինելու համար անհրաժեշտ է լրացուցիչ ամիսների ավելացման համակարգ։

Լուսնա-արևային օրացույցներում, լուսնային օրացույցների նման, ամսվա սկիզբը համընկնում է նեոմենիայի։

Գոյություն ունի երկու օրացույց արեւային եւ լուսնային:

6.Հետաքրքիր փաստեր այս թեմայի շուրջ

Օրացույցի հայրենիքը համարվում է Եգիպտոսը:

Մարդկային պատմության ամենաերկար ժամանակագրական արձանագրություններից մեկը՝ իրանական օրացույցը, պատմության ընթացքում բազմիցս փոփոխվել է վարչական, կլիմայական և կրոնական նպատակների համար։

Ժամանակակից իրանական օրացույցը, այժմ պաշտոնական օրացույց է Իրանում։ Այն սկսվում է մոտավորապես կեսգիշերին մոտակա գիշերվա հավասարության ակնթարթում, որը որոշվում է Իրանի ստանդարտ ժամանակի մերիդիանի համար

7.Արեգակնային, ավազային  ժամացույց։

Արեգակնային ժամացույցը  Ժամանակը որոշող սարք է` ըստ գնոմոնից ստվերի երկարության փոփոխության և թվահարթակով նրա շարժման։ Այս ժամացույցների հայտնվելը կապված է այն պահի հետ, երբ մարդը գիտակցել է արեգակի ստվերի երկարության և երկնքում Արեգակի այլ առարկաների նկատմամբ դիրքի փոխկապակցվածությունը։

Պարզագույն արեգակնային ժամացույցը ցույց է տալիս ոչ թե տեղային, այլ արեգակնային ժամանակը, այսինքն հաշվի չի առնում Երկրի բաժանումը ժամային գոտիների։ Բացի այդ, պարզագույն արեգակնային ժամացույցը ցույց չի տալիս մարդու կողմից արհեստականորեն ներմուծված ամառային ժամանակը։ Արեգակնային ժամացույցից կարելի է օգտվել միայն ցերեկը, այն էլ Արեգակի առկայության դեպքում։

Ներկա պահին արեգակնային ժամացույցները ուղղակի նշանակությամբ գրեթե չեն օգտագործվում և զիջել են տեղը ժամացույցների բազմաթիվ այլ տեսակների։

Ավազի ժամացույց

Կազմված է հիմնականում երկու մասից, որոնք իրար կպած են բարակ սեղմվածքով, դրանցից մեկը լցված է ավազի հատիկներով։ Կախված անոթի չափրից ավազի ժամացույցը կարող է հաշվել րոպեներ, ժամեր, օրեր և այլն։

Ներկայումս ավազի ժամացույցներն օգտագործվում են բժշկական մի քանի ստուգումների ժամանակ, լուսանկարչության մեջ, ինչպես նաև հուշանվերների համար։ Windows համակարգում ավազի ժամացույցն օգտագործվում է որպես սպասելու սիմվոլ՝ տվյալ էջի վրա աշխատանքներ տարվելու ժամանակ։ Իհարկե նաև Յունիկոդ տառատեսակներում -սիմվոլը նույնպես օգտագործվում է։

Ամենամեծ թերությունը համարվում է ժամանակի սակավությունը, այն հիմնականում կարող է կարճ ժամանակամիջոցներ ֆիքսել։ Սրանք, երբ տարածվեցին Եվրոպայում հիմնականում օգտագործվում էին կես և մեկ ժամ պահելու, հաշվելու համար։ Հանդիպում են 3, երբեմն էլ՝ 12 ժամ հաշվարկող ժամացույցներ։

Այս թեմայի շուրջ կարող եք պատրաստել նաև տեսանյութեր, փորձեք պատրաստել

Օժանդակ գրականություն՝

Օրացույց

Իրանական օրացույց

Գրիգորյան օրացույց. Ինչ մենք գիտենք դրա մասին: Ի՞նչ է նշանակում օրացույցի «Նոր» և «Հին» ոճ:

Օրացույցի հայրենիքը համարվում է Հին Եգիպտոսը/տեսաֆիլմ/

Как появился календарь?/տեսաֆիլմ/

Юлианский и григорианский календари: что означает “старый стиль”?/տեսաֆիլմ/Առաջադրանք 2

Փորձիր մեկ էջի սահմանում ներկայացնել հայ ժողովրդի ծագման հետ կապված ավանդությունները:/Ստորև ՝օժանդակ աղբյուրից, ընտրել տարբեր ժողովուրդների կողմից ստեղծված ավանդություններից մեկը, դա ներկայացնել, պատրաստել տեսանյութ:/

Օժանդակ աղբյուր այս թեմայի շրջանակում:

Առաջադրանք 1

«Օրացույցի ստեղծման պատմությունը»- այս թեմայի շուրջ  կատարել փոքրիկ ուսումնասիրություն, աշխատանքը  կատարեք ամենաքիչը մեկ էջի սահմանում,օգտվել ամենաքիչը երեք տարբեր աղբյուրներից, օգտագործել օտարալեզու գրականություն: 

1.Օրացույցների ստեղծման նպատակը, արդիականությունը ժամանակակից աշխարհում, համաշխարհային օրացույցի խնդիրը, օրացույց բառը տարբեր լեզուներում, նշանակությունը։

Առաջին օրացույցներն ստեղծվել են որպես կենսական անհրաժեշտություն եղանակի ցիկլային ու կանխատեսվող փոփոխությունների պայմաններում։ Օրացույցը օգնել է որոշել թե երբ պետք է սկսվի ու ավարտվի անձրևների սեզոնը, որը անապատային տարածքը վերածում էր անասունների արոտավայրի համար պիտանի փթթուն սավաննայի։ Մոտավորապես այդ ժամանակ էլ ժամանակակից Գերմանիայի տարածքում ստեղծվել է այսպես կոչված Գոզեկի շրջանը, որի հաշվարկան համար հիմք է ծառայել ձմեռային արևադարձը:

2.Օրացույցի ստեղծման պատմությունը տարբեր ժողովուրդների մոտ

Յուրաքանչյուր ժողովուրդ օգտագործել է պատմական դեպքերի թվագրման իր համակարգը։ Ոմանք փորձել են տարիների հաշվարկն սկսել աշխարհի ստեղծումից. հրեաներն այն թվագրել են մ.թ.ա. 3761 թվականով, ալեքսանդրյան ժամակագրությունն աշխարհի ստեղծման ամսաթիվը համարել է մ.թ.ա. 5493 մայիսի 25-ը։ Հռոմեացիները տարիների հաշվարկն սկսել են Հռոմի առասպելական հիմնադրումից (մ.թ.ա. 753)։ Պարթևներըբյութանիացիները և սելևկյանները տարիների հաշվարկն սկսել են առաջին թագավորի գահակալումից, եգիպտացիները՝ ամեն հաջորդ արքայատոհմի գահակալումից։ Իր օրացույցն է ստեղծել նաև համաշխարհային կրոններից յուրաքանչյուրը. ըստ բյուզանդական օրացույցի՝ գրիգորյան օրացույցի 2021 թվականի սեպտեմբերի 14-ից սկսվում է 7530 թվականը՝ սկսած «աշխարհի արարումից», ըստ իսլամական օրացույց՝ Հիջրայի 1440 թվականը (2018 թվականի սեպտեմբերի 11-ից), ըստ բուդդայական օրացույցի՝ Նիրվանայի 2564 թվականն է, իսկ ըստ բահաի օրացույցի՝ 177 թվականը։

3.Հայոց Նախահայկեան  օրացույցը

Հայկական օրացույցը կոչվել է Բուն Հայկական թվական, ըստ որի՝ տարին ուներ 12 ամիս, յուրաքանչյուրը՝ 30-ական օրով, և լրացուցիչ 13-րդ ամիս, որն ուներ ընդամենը 5 օր։ Այժմ էլ տարբեր երկրներում տպագրվող որոշ հայկական օրացույցներ, ժամանակակից օրացույցին զուգահեռ, օգտագործում են նաև Բուն Հայկական օրացույցը։ Օրինակ՝ 2008 թ. Բուն Հայկական օրացույցի թվականով հաշվելու համար անհրաժեշտ է նրան գումարել 2492. 2008+2492=4500. նշանակում է՝ 2008 թ. Բուն Հայկական օրացույցի թվականով 4500 թ. է:

4.Ամիսների, շաբաթների անունների առաջացման պատմությունը, նշանակությունը

Հունվարը․ այդպես է կոչվել ի պատիվ հռոմեական Յանուս աստծու։ Սակայն այդ անունը մեզ անցել է հունարենից, արդեն որոշ փոփոխման ենթարկվելով՝ դառնալով հունվար։ Հայկական տոմարում հունվարը համընկնում է արաց ամսի հետ։

Փետրվար. Ձմռան վերջին ամիսն է։ Փետրվարը, ըստ մի բացատրության, իր անունը ստացել է հին հռոմեական չար աստված Փեբրուարիոսից։ Փետրվարը հայկական տոմարում համընկնում է մեհեկան ամսվա հետ։

Մարտ. Գարնան առաջին ամիսն է, տարվա առավոտը։ Մարտ անունը կապված է Հին Հռոմի պատերազմի աստված Մարսի անվան հետ, որը շրջում է հրեղեն մարտակառքով։ Հայկական տոմարում մարտը համընկնում է արեգ ամսի հետ։ Հայկական տոմարում մարտը համընկնում է արեգ ամսի հետ։

Ապրիլ. Անվան ծագումը գալիս է լատիներենից՝ «բացվել» բառից։ Այդ ամսին բացվում են ծառերի բողբոջները։ Ապրիլը համապատասխանում է հին հայկական տոմարի ահեկան ամսին։

Մայիս. Գարնան վերջին ամիսն է, հիանալի և գեղեցիկ օրերով։ Մայա աստվածուհու տոնը նշվում էր Մայիս ամսին և կոչվում էր սիրուն մայիս։ Նրա պատվին մայիսի մեկին մեծ զոհաբերություններ էին մատուցում։ Հին հայերի մոտ այս ամիսը կրել է մարերի անունը:

Հունիսը. նվիրված էր Յունոնա աստվածուհուն, որը հռոմեական դիցաբանական պանթեոնում կանանց ու ընտանեկան կենցաղի հովանավորողն է։Հունիսը համընկնում է հայկական մարգաց անվան հետ։

Հուլիս. Ամռան հրաշագեղ ամիսն է։ Ւ պատիվ Հուլիոս Կեսարի։ Հայկական տոմարում հուլիսը համընկել է հրոտից ամսվա հետ։

Օգոստոս. Ամռան վերջին ամիսն է, ոսկե աշնան նախադուռը։ Օգոստոսն իր անունը ստացել է ի պատիվ հռոմեական Օգտավիանոս կայսեր, որը հետագայում ստացավ օգոստոս տիտղոսը:

Սեպտեմբեր․ լատիներեն սեպտիմ՝ յոթ բառից է։ Հայկական տոմարում համընկւնում է հոռի ամսվա հետ։

Հոկտեմբեր․ լատիներեն օկտո բառից է, որը նշանակում է «ութ»։ Համապատասխանում է հայկական սահմի անվան։

Նոյեմբեր. Աշնան վերջին ամիսն է, երբ օրերը կարճանում են, լույսը քչանում է։ Լատիներեն նովեմ՝ ինը բառից է։

Դեկտեմբեր. Ձմռան առաջին ամիսն է։ Անունը անցել է հունարենից՝ դեցեմ, այսինքն՝ «տասներորդ» բառից։ Համապատասխանում է հին հայկական տոմարի քաղոց ամսին։

Կիրակին Արեգակին, երկուշաբթին՝ Լուսնին, երեքշաբթին՝ Մարսին, չորեքշաբթին՝ Մերկուրիին, հինգշաբթին՝ Յուպիտերին շաբաթը՝ Սատուռնին։

5.Տալ օրացույց, լուսնային օրացույց, արևային օրացույց, Հուլյան օրացույց, Գրիգորյան օրացույց հասկացությունների բացատրությունը։

Հուլյան օրացույցում նահանջ տարիների ներմուծումը կատարվում է յուրաքանչյուր չորս տարին մի անգամ մեկ օր ավելացնելով։ 400 տարվա ընթացքում ավելացվում է հարյուր օր, իսկ տարվա միջին տևողությունը կազմում է 365,25 օր։ Այդպես տարվա միջին տևողությունը հուլյան օրացույցում 0,00780 օրով ավել է արևադարձային տարուց, ինչը 128 տարվա ընթացքում կուտակվում է և կազմում մեկ օրվա սխալ և գարնանային արևադարձի օրը խախտվում է։

Սինոդիկ ամսվա միջին տևողությունը կազմում է 29,53059, իսկ արևադարձային տարում՝ 365,24220 օր։ Արևադարձային տարին ունի 12,36827 սինոդիկ ամիս, այսինքն՝ օրացուցային տարին կարող է կազմված լինել 12 (սովորական տարի) կամ 13 օրացուցային ամիսներից։ Օրացուցային տարվա միջին տևողությունն արևադարձային տարվա տևողությանը մոտ լինելու համար անհրաժեշտ է լրացուցիչ ամիսների ավելացման համակարգ։

Լուսնա-արևային օրացույցներում, լուսնային օրացույցների նման, ամսվա սկիզբը համընկնում է նեոմենիայի։

Գոյություն ունի երկու օրացույց արեւային եւ լուսնային:

6.Հետաքրքիր փաստեր այս թեմայի շուրջ

Օրացույցի հայրենիքը համարվում է Եգիպտոսը:

Մարդկային պատմության ամենաերկար ժամանակագրական արձանագրություններից մեկը՝ իրանական օրացույցը, պատմության ընթացքում բազմիցս փոփոխվել է վարչական, կլիմայական և կրոնական նպատակների համար։

Ժամանակակից իրանական օրացույցը, այժմ պաշտոնական օրացույց է Իրանում։ Այն սկսվում է մոտավորապես կեսգիշերին մոտակա գիշերվա հավասարության ակնթարթում, որը որոշվում է Իրանի ստանդարտ ժամանակի մերիդիանի համար

7.Արեգակնային, ավազային  ժամացույց։

Արեգակնային ժամացույցը  Ժամանակը որոշող սարք է` ըստ գնոմոնից ստվերի երկարության փոփոխության և թվահարթակով նրա շարժման։ Այս ժամացույցների հայտնվելը կապված է այն պահի հետ, երբ մարդը գիտակցել է արեգակի ստվերի երկարության և երկնքում Արեգակի այլ առարկաների նկատմամբ դիրքի փոխկապակցվածությունը։

Պարզագույն արեգակնային ժամացույցը ցույց է տալիս ոչ թե տեղային, այլ արեգակնային ժամանակը, այսինքն հաշվի չի առնում Երկրի բաժանումը ժամային գոտիների։ Բացի այդ, պարզագույն արեգակնային ժամացույցը ցույց չի տալիս մարդու կողմից արհեստականորեն ներմուծված ամառային ժամանակը։ Արեգակնային ժամացույցից կարելի է օգտվել միայն ցերեկը, այն էլ Արեգակի առկայության դեպքում։

Ներկա պահին արեգակնային ժամացույցները ուղղակի նշանակությամբ գրեթե չեն օգտագործվում և զիջել են տեղը ժամացույցների բազմաթիվ այլ տեսակների։

Ավազի ժամացույց

Կազմված է հիմնականում երկու մասից, որոնք իրար կպած են բարակ սեղմվածքով, դրանցից մեկը լցված է ավազի հատիկներով։ Կախված անոթի չափրից ավազի ժամացույցը կարող է հաշվել րոպեներ, ժամեր, օրեր և այլն։

Ներկայումս ավազի ժամացույցներն օգտագործվում են բժշկական մի քանի ստուգումների ժամանակ, լուսանկարչության մեջ, ինչպես նաև հուշանվերների համար։ Windows համակարգում ավազի ժամացույցն օգտագործվում է որպես սպասելու սիմվոլ՝ տվյալ էջի վրա աշխատանքներ տարվելու ժամանակ։ Իհարկե նաև Յունիկոդ տառատեսակներում -սիմվոլը նույնպես օգտագործվում է։

Ամենամեծ թերությունը համարվում է ժամանակի սակավությունը, այն հիմնականում կարող է կարճ ժամանակամիջոցներ ֆիքսել։ Սրանք, երբ տարածվեցին Եվրոպայում հիմնականում օգտագործվում էին կես և մեկ ժամ պահելու, հաշվելու համար։ Հանդիպում են 3, երբեմն էլ՝ 12 ժամ հաշվարկող ժամացույցներ։

Այս թեմայի շուրջ կարող եք պատրաստել նաև տեսանյութեր, փորձեք պատրաստել

Օժանդակ գրականություն՝

Օրացույց

Իրանական օրացույց

Գրիգորյան օրացույց. Ինչ մենք գիտենք դրա մասին: Ի՞նչ է նշանակում օրացույցի «Նոր» և «Հին» ոճ:

Օրացույցի հայրենիքը համարվում է Հին Եգիպտոսը/տեսաֆիլմ/

Как появился календарь?/տեսաֆիլմ/

Юлианский и григорианский календари: что означает “старый стиль”?/տեսաֆիլմ/Առաջադրանք 2

Փորձիր մեկ էջի սահմանում ներկայացնել հայ ժողովրդի ծագման հետ կապված ավանդությունները:/Ստորև ՝օժանդակ աղբյուրից, ընտրել տարբեր ժողովուրդների կողմից ստեղծված ավանդություններից մեկը, դա ներկայացնել, պատրաստել տեսանյութ:/

Օժանդակ աղբյուր այս թեմայի շրջանակում:

Առաջադրանք 6-րդ դասարան, սեպտեմբերի 20-26-ը

Առաջադրանք 1

«Օրացույցի ստեղծման պատմությունը»- այս թեմայի շուրջ  կատարել փոքրիկ ուսումնասիրություն, աշխատանքը  կատարեք ամենաքիչը մեկ էջի սահմանում,օգտվել ամենաքիչը երեք տարբեր աղբյուրներից, օգտագործել օտարալեզու գրականություն: 

Առաջին օրացույցներն ստեղծվել են որպես կենսական անհրաժեշտություն եղանակի ցիկլային ու կանխատեսվող փոփոխությունների պայմաններում։ Նեբտա Պլայայում (ժամանակակից Եգիպտոսի տարածք) մեր թվարկությունից մոտավորապես 5 հազար տարի առաջ անասնապահ կիսաքոչվոր ցեղերի կողմից ստեղծվել է հավանաբար առաջին տարեկան «օրացուցային շրջանը», որում տարվա սկիզբը նշանակվել է Սիրիուս աստղի հայտնվելով։ Այդ օրացույցը ցեղերին օգնել է որոշել թե երբ պետք է սկսվի ու ավարտվի անձրևների սեզոնը, որը անապատային տարածքը վերածում էր անասունների արոտավայրի համար պիտանի փթթուն սավաննայի։ Մոտավորապես այդ ժամանակ էլ ժամանակակից Գերմանիայի տարածքում ստեղծվել է այսպես կոչված Գոզեկի շրջանը, որի հաշվարկան համար հիմք է ծառայել ձմեռային արևադարձը[3]։

2.Օրացույցի ստեղծման պատմությունը տարբեր ժողովուրդների մոտ

Յուրաքանչյուր ժողովուրդ օգտագործել է պատմական դեպքերի թվագրման իր համակարգը։ Ոմանք փորձել են տարիների հաշվարկն սկսել աշխարհի ստեղծումից. հրեաներն այն թվագրել են մ.թ.ա. 3761 թվականով, ալեքսանդրյան ժամակագրությունն աշխարհի ստեղծման ամսաթիվը համարել է մ.թ.ա. 5493 մայիսի 25-ը։ Հռոմեացիները տարիների հաշվարկն սկսել են Հռոմի առասպելական հիմնադրումից (մ.թ.ա. 753)։ Պարթևներըբյութանիացիները և սելևկյանները տարիների հաշվարկն սկսել են առաջին թագավորի գահակալումից, եգիպտացիները՝ ամեն հաջորդ արքայատոհմի գահակալումից։ Իր օրացույցն է ստեղծել նաև համաշխարհային կրոններից յուրաքանչյուրը. ըստ բյուզանդական օրացույցի՝ գրիգորյան օրացույցի 2021 թվականի սեպտեմբերի 14-ից սկսվում է 7530 թվականը՝ սկսած «աշխարհի արարումից», ըստ իսլամական օրացույց՝ Հիջրայի 1440 թվականը (2018 թվականի սեպտեմբերի 11-ից), ըստ բուդդայական օրացույցի՝ Նիրվանայի 2564 թվականն է, իսկ ըստ բահաի օրացույցի՝ 177 թվականը։

3.Հայոց Նախահայկեան  օրացույցը

Տարբեր երկրներում, տարբեր ժամանակներ տարբեր ազգեր օգտագործել են տարբեր օրացույցներ։ Այս օրացույցները շատ հաճախ փոխվել են մարդկանց հավատալիքների, աշխարհայացքի փոփոխությանը զուգահեռ։ Կրոնը և օրացույցը սերտորեն կապված են իրար հետ։ Ինչպես գիտենք նախկինում կրոնական պատկերացումները սերտորեն կապված են եղել աստղագիտությանը (հնում երկնային լուսատուները աստվածացված են եղել և մեզ հայտնի բոլոր հնագույն դիցարաններում եղել է երկնային լուսատուների պաշտամունք)։

Այսօր ուզում եմ ներկայացնել Հայոց Նախահայկեան օրացույցի մասին իմ կարդացած տեղեկությունը։

Մինչև Հայկի Հայաստան գալը, այստեղ կիրառվել է շատ հետաքրքիր օրացույց։ Այս օրացույցում տարի է համարվել միայն այն ժամանակահատվածը, երբ երևացել է Հայկն աստեղատան գլխավոր աստղը։ Տարին սկսվել է հենց այս աստղի առաջին ծագումով և տևել է այնքան, քանի դեռ երկնքում հնարավոր է եղել տեսնել այդ աստղը։ Ահա այս աստղի վերջին երևալով էլ տարին ավարտվել է։ Այդ ժամանակահատվածը տևել է 295-300 օր։ Հենց 300 օրն էլ համարվել է տարվա կանոնական տևողությունը։ 300 օրերից դուրս մնացած ժամանակահատվածը համապատասխանել է Հայկի աստղի չերևալու հետ։ Համարվել է, որ այդ ընթացքում աստվածների հայրը՝ Հայկը, գտնվել է Անդրաշխարհում, այսինքն մահացած։ Սրան զուգահեռ , այդ օրերը համարվել են արգելքի օրեր օրինակ՝ չի թույլատրվել ամուսնությունը։

Այսպիսով, տարին բաժանված է եղել 10 ամիսների, որոնցից յուրաքանչյուրը ունեցել են 30 օր։ Տարուց դուրս են մնացել 65-70 օր։ Բանն այն է, որ Հայկի աստղը իրոք չի երևացել 70 օր և որպեսզի տարին պահպանի իր 300 օրը, վերջին ամսվա վերջին 5 օրը համարվել է և տարու մեջ, և տարուց դուրս։

Նախահայկեան օրացույցը ամենաերկար կիրառությունն է ունեցել՝ 66,5 դար (Ք․ ա․ 9000 թ․ -Ք․ ա․ 2341 թ․)։

Նախահայկեան օրացույցի կիրառումը համընկել է կարևորագույն ձեռքբերումների ժամանակահատվածի հետ՝ հացաբույսերի մշակում, կենդանիների ընտելացում, աստղալից երկնքի բաժանումը համաստեղությունների, գրի նախնական տեսակների գյուտ, բրոնզի, երկաթի մշակում և այլն։

4.Ամիսների, շաբաթների անունների առաջացման պատմությունը, նշանակությունը

5.Տալ օրացույց, լուսնային օրացույց, արևային օրացույց, Հուլյան օրացույց, Գրիգորյան օրացույց հասկացությունների բացատրությունը

6.Հետաքրքիր փաստեր այս թեմայի շուրջ

  • 1939 թվականին Մարտնչող անաստված միությունն առաջարկել է վերանվանել ամիսները[22]։ Առաջարկվել են այսպիսի անվանումներ.

7.Արեգակնային, ավազային  ժամացույց

Այս թեմայի շուրջ կարող եք պատրաստել նաև տեսանյութեր, փորձեք պատրաստել

Օժանդակ գրականություն՝

Օրացույց

Իրանական օրացույց

Գրիգորյան օրացույց. Ինչ մենք գիտենք դրա մասին: Ի՞նչ է նշանակում օրացույցի «Նոր» և «Հին» ոճ:

Օրացույցի հայրենիքը համարվում է Հին Եգիպտոսը/տեսաֆիլմ/

Как появился календарь?/տեսաֆիլմ/

Юлианский и григорианский календари: что означает “старый стиль”?/տեսաֆիլմ/